Малітва на заўтра?..

Аповесць Андрэя Федарэнкі "Дзікі Луг", надрукаваная ў красавіцкім нумары часопіса "Маладосць" за сёлетні год, не здзівіла і не ўразіла. Між тым, Федарэнка — прызнаюся, з найлюбімых сучасных аўтараў і кожны з яго твораў уважліва мною прачытваецца. Як мінімум — два разы, спярша ў часопісе ці газеце, пасля ў асобным кніжным выданні. І "Дзікі Луг", паверце, — варты ўвагі і прачытання твор. Мо нават настолькі, што неабходна засведчыць: як мастак слова Андрэй Федарэнка зрабіў выразны крок наперад. Майстэрскае валоданне дэталлю, лаканічная ўсёабдымнасць вобразаў, умела раскіданых па аповесці, нагадалі і ранейшую маю суладнасць як чытача з прозай Федарэнкі праз імёны-паролі: Іван Бунін, Канстанцін Паўстоўскі, Юрый Казакоў, Янка Брыль, Алесь Жук, Міхась Стральцоў...

Пра што ж аповесць, якая зместам сваім вяртае нас на некалькі дзесяцігоддзяў назад?.. "Урочышча называлася Дзікі Луг. Было да яго кіламетраў дваццаць ад вёскі, за Нароўляю, па другі бок Прыпяці. Кожны год у ліпені туды вербавалі касцоў і жанок, бо мясцовых рук не хапала, а травы перастойвалі". На Дзікім Лузе празаік дазволіў абысціся аднавяскоўцам без лішніх і пустых сварак, не нагрузіў кампазіцыю здарэннямі. Але зрабіў нешта больш важнае і знакавае: вывеўшы сваіх герояў са звыклай вясковай атмасферы, з зачыненых хат і прыхаваных за сядзібамі падворкаў, пісьменнік намаляваў партрэты, увёў жыццёвыя дэталі ў ранг дзейсных элементаў кампазіцыі. Атрымалася як у шукшынскім кіно: не трэба і смех, бо вышэй за яго — інтарэс да сапраўднага, раней чамусьці абыдзенага ўвагай жыцця. Але, відавочна, дзеля нечага гэтае вымалёўванне ўсё ж аўтар робіць? З'яўляецца адчуванне пэўнай інтрыгі. Ужо яно — чаканае — становіцца ў пэўнай ступені складнікам мастацкай канструкцыі Андрэя Федарэнкі. Якраз і завяршаецца праца на Дзікім Лузе, і ўжо "скасілі, да вечара высушылі і ў акуратныя копы склалі. Клін быў чысты, прыбраны, прыемна вачам было глядзець, а нагам ступаць, і самім не верылася, як такія малыя мурашы змаглі ўправіцца з такой колькасцю травы..."

Жыццё працягваецца і пасля сенакосу. Ды часам складваецца такое ўражанне, што астатняе жыццё — гэта толькі цень ад тае ўзнёслай і ў нечым рамантычнай (мо таму, што сапраўднай і ці не самай адкрытай для вяскоўцаў?) трох- ці чатырохдзёнкі на лузе.

Але пісьменнік яшчэ паспявае расказаць пра... "Прайшло шэсць гадоў. У Кулінічаў выгадаваўся сынок — гэткі херувімчык з белымі, як ільняное палатно, валасамі, і з сінімі, як кветкі лёну, вачыма — увесь у свайго дзядзьку Пятра..." Памірае дзядзька Пётр ад гарэлкі. Памірае хлопчык, сын шчаслівага Кулініча-старэйшага. Гора маладых бацькоў, якія адкрыта радаваліся свайму ранейшаму шчасцю на вачах усяе вёскі, з яе бядотамі-згрызотамі, не становіцца горам вёскі. "Пераносілі гора Кулінічы мужна. Прынамсі, знешне. Толькі некаторыя новыя рысы ў іх паводзінах, характарах, звычках з'явіліся, і гэтае новае дзівіла.

Напрыклад, Махновачцы ўвесь час трэба было, каб у яе былі занятыя рукі. Даходзіла да таго, што — усё адно не спала — палола ўначы агарод, у цемры навобмацак аддзяляючы бульбоўнік ад зелля.

— Чаго ты зноў ноччу на градах? — злаваліся на яе.

— То я коціка шукала... Коцік у разору забег, мяўкае, — хлусіла яна, апраўдваючыся.

— Грэх так моцна перажываць! Яшчэ бяду на вёску наклічаш!

Смерць сына выявіла не горшыя якасці Кулінічаў, а лепшыя. Іх пачало цягнуць да людзей, гэтым яны думалі выратавацца. Махновачка куды б ні ішла, як убачыць каго на гародзе ці ў двары — бяжыць, спатыкаецца:

— Хоць трохі што памагу...

— Ідзі! — гналі яе. — Не трэба тваёй работы!.."

Вёска выжывае па-свойму. Бяда — хвароба індывідуальная. Ці было іначай, чым падгледзеў і занатаваў празаік Андрэй Федарэнка? Магчыма, недзе і было. У вяскоўцаў, якіх у шчаслівай працы да пэўнай мяжы аб'яднаў сенакос на Дзікім Лузе, было менавіта так. Жыццё падштурхоўвала, падказвала ім адзіна правільны шлях: шчасце, светласць сваю, дабрыню трымаць пры сабе. Хаваць і аберагаць, цешачыся тымі нямногімі калівамі шчасця паасобку, за ўласнымі дзвярыма. Адкрытасць жа душ лічылася безабароннай. А калі і высоўваўся хто, і гэта астатняя вёска "праглынала", то хутчэй — па сваёй брыгадзірскай пасадзе ці іншым сацыяльным статусе.

Нездарма ж скрушны Кулініч-бацька шаптаў, седзячы ля вады, углядаючыся ў глыбінную невядомасць: "Ніжай, ніжай, ніжай..." Так і касіў ён некалі, стараючыся як ніжай, пад самы корань, зрэзаць травінкі на Дзікім Лузе.

Дык дзе тады лекі ад цяжкага вясковага жыцця, ад жыцця ўвогуле? Ці дапаможа знайсці іх чытачу, самотнаму і задуменнаму, проза няўрымслівага аглядальніка часу Андрэя Федарэнкі? Мо ёсць дзе ў запасе і ў яго які моцны абярэг, якім, напрыклад, сёння падаецца паэзія самотніцы Яўгеніі Янішчыц? Памятаеце: "Усміхнуся я:/ Яшчэ бяжыць дзяўчынка/ Па кладцы той, якой даўно няма..." А Дзікаму Лугу патрэбна кладка. Сапраўдная, не рамантычная. Не, лепей, відаць, — паром...

Кастусь ЛЕШНІЦА.